مجله پژوهشهای علوم و صنایع غذایی ایران

چکیده زرشک بی‌دانه یکی از محصولات کشاورزی است که در دنیا فقط در ایران به‌صورت انبوه کشت می‌شود. تولید فراورده‌های جانبی این محصول رو به گسترش است. یکی از کاربردهای این محصول می‌تواند استفاده از آنتوسیانین‌های موجود در آن به‌عنوان رنگ طبیعی در فرآورده‌های غذایی باشد. این ترکیبات در عین مفید بودن برای سلامتی انسان، ارزش افزوده‌ی بسیار بالایی نیز دارند. دما و زمان حرارت‌دهی تأثیر بسزایی بر پایداری آنتوسیانین‌ها دارد .ساختمان آنتوسیانین‌ها تحت‌تأثیر دما تخریب می‌شود و شدت تخریب به حضور اکسیِژن، pH و ساختار شیمیایی آن‌ها بستگی دارد. در این پژوهش اثر دما و ماده جامد بر سینتیک پایداری آنتوسیانین‌های زرشک بی‌دانه در دامنه دمایی 90-70 درجه سانتی‌گراد موردبررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که تجزیه حرارتی آنتوسیانین‌ها در عصاره و کنسانتره زرشک از معادله سینتیکی درجه اول پیروی می‌کند. مقادیر نیمه عمر به‌دست آمده در دماهای 70، 80 و 90 درجه سانتی‌گراد به‌ترتیب 02/6، 32/3 و 06/1 ساعت برای عصاره (حاوی  96/18 درصد ماده جامد)، 32/3، 84/1 و 76/0 ساعت برای کنسانتره حاوی 30 درصد ماده جامد و 19/3، 31/1،  49/0 ساعت برای کنسانتره حاوی 50 درصد ماده جامد بودند. وابستگی دمایی تجزیه آنتوسیانین‌ها در عصاره و کنسانتره زرشک با استفاده از معادله آرنیوس مدل‌سازی شد. با افزایش ماده جامد مقدار انرژی فعال‌سازی افزایش و مقادیر اندیس D و اندیس Z کاهش یافتند. این نتیجه مؤید این است که تخریب آنتوسیانین‌ها در کنسانتره زودتر از عصاره رخ می‌دهد. میزان تخریب آنتوسیانین‌ها در عصاره و کنسانتره‌ها با افزایش دما افزایش یافت.

چکیده در این پژوهش، خواص رئولوژیکی دینامیک، ساختاری و حرارتی صمغ دانه قدومه شیرازی به‌عنوان تابعی از دما (C° 85 و 5) و غلظت (5/1، 2، 5/2 و 3 %w/v) موردبررسی قرار گرفت. اثر سرعت‌های حرارت‎دهی بر رئولوژی صمغ دانه قدومه شیرازی در تنش‌های دینامیکی با دامنه نوسان کم مطالعه شد. با توجه به نتایج به‌دست آمده در آزمون کرنش متغیر، ناحیه ویسکوالاستیک خطی تا کرنش‌های بیش از 1% ادامه داشت و جزء الاستیک همواره بزرگتر از جزء ویسکوز بود. آزمون فرکانس متغیر نشان داد این صمغ جزء ژل‌های ضعیف بوده و مدول الاستیک (G') در تمام دامنه فرکانس و غلظت‌ها و دماهای موردبررسی، همواره بزرگ‌تر از مدول ویسکوز (G") و تا حدی وابسته به فرکانس بود و با افزایش غلظت، افزایش می‌یافت. مدول کمپلکس (*η) رابطه خطی با فرکانس دارد. همچنین در این تحقیق تأثیر دما بر تشکیل ژل صمغ طی فرایندهای گرم کردن (C° 85-5) و سردکردن (C° 5-85) بررسی شد و مشخص شد که قدرت محلول‌های صمغ دانه قدومه شیرازی طی مرحله سرد کردن بیشتر از مرحله گرم کردن می‌باشد. صمغ دانه قدومه شیرازی در غلظت‌های بالاتر از 5/2% قادر به تشکیل ژل بود و به‌عنوان یک ژل برگشت‌ناپذیر حرارتی مشاهده شد. دمای تشکیل ژل با افزایش غلظت افزایش یافت.

چکیده بسته‌بندی ضداکسایشی یکی از انواع بسته‌بندی فعال است که در طی نگهداری مواد غذایی با آزاد کردن پاداکسنده (آنتی‌اکسیدان) از فساد اکسایشی چربی جلوگیری می‌کند. درسال‌های اخیر کاربرد پاداکسنده‌های طبیعی به‎جای انواع سنتزی در این نوع بسته‌بندی‌ها موردتوجه قرار گرفته است. هدف از این تحقیق بررسی عملکرد فیلم‌ پلیمری پوشانده‌شده با عصارهرزماری به‎عنوان پاداکسندة طبیعی در جلوگیری از اکسایش چربی در کره بود. عصاره اتانولی رزماری با سه غلظت متفاوت (1/0%، 15/0%، 2/0%) بر روی سطح فیلم پلی‌اتیلن با دانسیته پایین (LDPE) پوشانده شد. از فیلم‌ فاقد عصاره به‌عنوان شاهد استفاده شد. مهاجرت ترکیبات فنلی از سطح فیلم‌ها به اتانول 95% (مادة مشابه چربی) در دمای 4 درجه سانتی‌گراد در مدت 10 ساعت اندازه‌گیری شد. با افزایش زمان و غلظت عصاره، مهاجرت به اتانول افزایش یافت (05/0P

چکیده پنیر کردی، نوعی پنیر نیمه‌سخت بوده و به‌صورت سنتی در نواحی شرق ایران از شیر خام گوسفند و گاو تولید می‌شود. این پنیر دوره رسیدگی خود را داخل مشک می‌گذراند، درنتیجه مجموعه‌ای از گونه‌های مختلف انواع میکروارگانیسم‌ها و دارا بودن ویژگی‌های حسی منحصر‌به‌فرد، این نمونه پنیر را ممتاز ساخته است. هدف از این مطالعه، بررسی تنوع زیستی میکروارگانیسم‌های پنیر محلی در طول دوره رسیدگی بود. بدین منظورنمونه‌ها از 6 بچ پنیر دردوره زمانی 0، 20، 40 و 60 روزه تهیه گردید. مطابق نتایج تنوع و تعداد میکروارگانیسم‌ها به‌شدت تحت‌تأثیر زمان رسیدگی بود. در طول 20 روز رسیدگی نمونه‌ها، باکتری‌های انتروباکتر و اسید لاکتیک، از نظر جمعیت، مهم‌ترین گروه بودند و لاکتوباسیل‌ها بیشترین تعداد را در میان اسید لاکتیک باکتری‌ها داشتند. سرعت کاهش جمعیت کلی‌فرم‌ها و اشریشیاکلی در طول دوره رسیدگی بسیار زیاد بود؛ درحالی‌که میانگین شمارش کپک و مخمر با سرعت کم کاهش یافت و در روزهای اتمام دوره رسیدگی 60 روز پنیر مجدد افزایش یافت. بررسی‌های انجام‌شده حاکی از عدم حضور کلی‌فرم، سالمونلا و استافیلوکوک‌های کواگولاز مثبت در انتهای دوره رسیدگی کلیه نمونه‌ها بود. نتایج حاصل از تغییرات فیزیکوشیمیایی و بافت نمونه‌های پنیر متأثر از زمان رسیدگی نشان داد؛ مقادیرpH، رطوبت و فعالیت آبی نمونه‌ها در طول 40 روز رسیدگی کاهش یافت و در روز 60 به‌ترتیب معادل 69/4، 91/33 درصد و 927/0 گردید. درروند تغییرات میزان پروتئین نمونه‌ها هیچ اختلاف معنی‌دار در طول دوره رسیدگی مشاهده نشد. ویژگی‌های حسی نمونه‌های پنیر کردی درزمان 60، 120 و 180 روز رسیدگی بررسی شدند. براین اساس، همزمان با افزایش دوره رسیدگی تا 120 روز، امتیاز ویژگی‌های حسی نظیر رنگ، بو، طعم و پذیرش کلی افزایش یافت. ازاین‌رو براساس نتایج پژوهش و با تأکید بر ایمنی مصرف پنیر کردی در طول دوره رسیدگی 60 روزه زمان بهینه مصرف پنیر کردی بازه زمانی 1 الی 2 ماه و به‌واسطه کاهش میکروفلور نامطلوب، کاهش pH و افزایش جمعیت میکروفلور مفید اسید لاکتیک باکتری‌ها می‌باشد.

چکیده Spirulina platensis” “ریزجلبک سبز-آبی با محتوای مواد مغذی منحصربه‌فرد و دارای اثرات تغذیه‌ای و درمانی متعددی می‌باشد که در غنی‌سازی فرآورده‌های غذایی مختلف به‌کار گرفته شده است. در این پژوهش، تأثیر افزودن سطوح مختلف زیست‌توده ریزجلبک “Spirulina platensis” (صفر، 5/0، 1 و 2 درصد)، در دو مرحله افزودن (قبل پاستوریزاسیون و هم‌زمان با افزودن باکتری‌های آغازگر) بر ویژگی‌های ریزساختاری و توسعه اسیدی شدن در بازه زمانی تخمیر ماست بررسی شد. نتایج نشان داد که سطوح مختلف زیست‌توده اسپیرولینا تأثیر معنی‌داری بر پارامترهای کینتیک توسعه اسیدی نمونه‌های ماست داشت (0.05>p). همچنین اثر متقابل سطوح مختلف زیست‌توده و مراحل افزودن نیز بر مدّت زمان رسیدن به بیشینه سرعت اسیدی شدن معنی‌دار بود (0.05>p). بررسی‌های ریزساختاری در حین تخمیر نشان‌دهنده کاهش سرعت تجمیع ذرّات پروتئینی در غلظت 2 درصد نسبت به نمونه شاهد بود. مطالعه ریزساختاری شبکه ژلی ماست با استفاده از تصاویر به‌دست آمده از میکروسکوپ الکترونی روبشی نشان‌دهنده اثرات مثبت مقادیر 5/0 و 1 درصد زیست‌توده اسپیرولینا بر تقویت تراکم شبکه پروتئینی ماست بود.

چکیده کاسبرگ، گلبرگ و پرچم از محصولات فرعی در فرآیند تولید زعفران هستند که در ایران هیچ‌گونه استفاده‌ای از آن‌ها صورت نمی‌گیرد. این محصولات جانبی حاوی مقادیر قابل‌ملاحظه‌ای آنتوسیانین و آنتی‌اکسیدان می‌باشند. در این پژوهش استخراج ترکیبات آنتوسیانینی و آنتی‌اکسیدانی از پرچم گل زعفران با استفاده از مخلوط حلال اتانول و اسید کلریدریک 5/1 نرمال (85:15) و امواج فراصوت انجام شد. به‌منظور بررسی اثر فرآیند فراصوت در بهینه‌سازی استخراج ترکیبات آنتوسیانینی، سه زمان 5، 10 و 15 دقیقه و شدت صوت 20، 60 و 100 درصد به‌کار رفت. نتایج نشان داد زمان 15 دقیقه و شدت صوت 100 درصد، بیشترین بازده استخراج عصاره (48/54 درصد) و زمان 10 دقیقه و شدت صوت 100 درصد بیشترین میزان استخراج ترکیبات آنتوسیانینی (83/48 میلی‌گرم در میلی‌لیتر)، پلی‌فنول کل (mg/ml54/36)، قدرت مهارکنندگی رادیکال DPPH (mg/ml7/335) و میزان قدرت احیاکنندگی آهن III (1/431 میکرومول بر لیتر آهن III) را داشتند لذا شرایط بهینه استخراج ترکیبات آنتوسیانینی از پرچم گل زعفران با استفاده از امواج فراصوت زمان 10دقیقه و شدت صوت 100 درصد بود.

چکیده نایسین کاربردهای متعددی به‌عنوان یک نگهدارنده طبیعی در مواد غذایی ازجمله محصولات لبنی، غذاهای کنسروشده، شیر و پنیرهای فرآیندشده دارد. مطالعات نشان داده است، استفاده از نایسین به‌صورت آزاد در مواد غذایی به‌دلیل واکنش این ماده با اجزای مواد غذایی و تجزیه پروتئولیتیک باعث کاهش فعالیت ضدمیکروبی آن می‌گردد. انکپسولاسیون پپتیدهای ضدمیکروبی توسط نانولیپوزوم‌ها یک روش جایگزین و مؤثر در زمینه حفاظت مواد ضدمیکروبی، افزایش میزان کارآیی انکپسولاسیون و پایداری این ترکیبات در کاربردهای غذایی به‌شمار می‌آید. ازاین‌رو در این تحقیق، در مرحله اول از روش سطح پاسخ برای بهینه‌سازی تولید نانولیپوزوم‌ها به‌روش گرمایی استفاده شد. طرح مرکب مرکزی شامل 18 آزمایش با در نظر گرفتن سه متغییر غلظت فسفولیپید (mµ30-2)، سرعت فرآیند (rpm 1360-500) و زمان فرآیند (min 90-30) و بررسی اثرات این متغییرها روی اندازه ذرات نانولیپوزوم‌ها ارزیابی شد. در مرحله بعد، پایداری نانولیپوزوم‌ها توسط دستگاه اندازه‌گیری ذرات، طی 2 ماه بررسی شد. مقادیر بهینه متغییرهای غلظت فسفولیپید، سرعت فرآیند و دمای فرآیند در بهینه‌سازی، به‌ترتیب (mΜ) 30 ،(rpm) 930 و (min) 90 بود. نتایج پایداری نانولیپوزوم‌ها طی زمان دو ماه نگهداری در دمای یخچال نشان داد، نمونه‌هایی با اندازه ذرات 400 تا 500 نانومتر ازلحاظ اندازه ذرات اختلاف معنی‌داری نداشتند (05/0p >)، درحالی‌که نمونه‌هایی با اندازه ذرات بزرگ‌تر طی این زمان ازلحاظ اندازه ذرات اختلاف معنی‌دار با هم داشتند (05/0p)

چکیده تغییرات ظاهری و درونی در میوه‌ها طی مدت زمان نگهداری تحت‌تأثیر عوامل مختلف به‎وجود می‌آید که می‌توان با اندازه‌گیری پارامترهای کیفی (فیزیکی و مکانیکی)، برخی از این موارد را مطالعه نمود. بدین منظور در این تحقیق اثر مدت زمان نگهداری بر برخی خواص فیزیکی و مکانیکی پرتقال رقم والنسیا بررسی شد. آزمایش‌ها به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام گردید. تجزیه تحلیل نتایج نشان داد اثر مدت زمان نگهداری بر تمامی پارامترهای فیزیکی پرتقال والنسیا معنی‌دار است. با افزایش زمان، چگالی حقیقی پرتقال افزایش یافته، درحالی‌که دیگر پارامترهای فیزیکی موردبحث کاهش یافتند. نسبت پوسته و محتوای رطوبتی میوه با افزایش اندازه پرتقال‌ها، افزایش و چگالی حقیقی میوه کاهش یافت. همچنین تأثیر مدت زمان نگهداری و اندازه میوه بر نیرو و تغییر شکل گسیختگی درسطح یک درصد معنی‌دار شد. میانگین نیروی گسیختگی برای 2 روز نگهداری در انبار 05/206 نیوتن، برای 32 روز نگهداری 64/139 نیوتن و برای 62 روز نگهداری 07/221 نیوتن به‌دست‌ آمد. افزایش اندازه میوه افزایش مقادیر نیرو و تغییرشکل گسیختگی را نشان داد.

چکیده دراین مطالعه، نانوذرات و نانوکامپوزیت پلیمر اکسید روی برای تهیه فیلم به‌منظور بسته‌بندی مواد غذایی سنتز شدند و خواص ساختاری، فیزیکی و ضدمیکروبی آن‌ها موردبررسی قرار گرفت. سنتز نانوذرات با روش سل-ژل انجام شد. آنالیز ساختاری توسط آزمون پراش پرتو ایکس تشکیل فاز نانواکسید روی را نشان داد. پس از سنتز نانوذرات با استفاده از تصویر میکروسکوپ الکترونی عبوری مورفولوژی نانوذرات بررسی شد که نشان داد نانوذرات به‌شکل نسبتاً کروی و اندازه متوسط آن‌ها بین 20 تا 25 نانومتر است. برای تهیه نانوفیلم، نانوذرات اکسید روی در سه سطح 1، 3 و 5 درصد به ماتریس پلی‌وینیل الکل که به‌روش فرآوری محلول تهیه شد، اضافه گردید. نحوه پراکنش نانوذرات در بستر پلیمری و ویژگی سطحی نانوفیلم به‌ترتیب با استفاده از آزمون پراش پرتو ایکس و میکروسکوپ الکترونی روبشی موردبررسی قرار گرفت. نمای سطحی فیلم نشان داد که در همه سطوح غلظت نانواکسید روی در بستر پلیمری به‌طور یکنواخت پخش شد . با استفاده از طیف‌سنجی مادون قرمز در طول موج حدود 1 cm- 558 پیوند Zn-O درهمه غلظت‌های نانوذرات برقرار است. با افزایش غلظت نانوذرات از یک درصد به سه درصد مقاومت کششی فیلم‌ها حدود 11 درصد افزایش یافت. همچنین افزایش غلظت نانوذرات از صفر درصد تا 5 درصد باعث کاهش رطوبت به‌میزان 20 درصد گردید. با افزودن نانوذرات اکسید روی به پلی‌وینیل الکل خاصیت ضدمیکروبی خوبی از خود نشان دادند، به‌طوری‌که با افزایش غلظت نانوذرات این ویژگی افزایش یافت.

چکیده این پروژه با هدف بررسی امکان استفاده از 4 هگزیل رزورسینول برای جلوگیری از ایجاد لکه سیاه در میگوی پرورشی انجام شد. برای اجرای این پروژه دو تیمار شامل میگوی غوطه‌ورشده در غلظت 15/0% 4 هگزیل رزورسینول به‌مدت 10 دقیقه و میگوی شاهد در نظر گرفته شد. به‌مدت 6 ماه در سردخانه 18- درجه سلسیوس نگهداری شدند. کیفیت نمونه‌ها با استفاده از آزمایشات باکتریایی، شیمیایی و حسی موردارزیابی قرار گرفت. این پروژه در 3 تکرار انجام شد. آلودگی به باکتری‌های سودوموناس، ویبریو پاراهمولیتیکوک، اشریشیا کلی و باکتری‌های تولیدکننده دی‌سولفید هیدروژن در نمونه‌های آزمایشی و شاهد مشاهده نشد. فاکتورهای پراکسید، تیوباربیتوریک اسید، اسید چرب آزاد، تری‌متیل آمین در میگوی آزمایشی در مقایسه با شاهد تفاوت معنی‌دار داشتند (05/0.(P براساس آنالیز واریانس دوطرفه در پارامترهای حسی شامل رنگ (ملانوزیز)، بو، چشم‌ها، گوشت، سرسینه و دم، پاها، پوسته‌ها و شاخک‌ها در میگوی آزمایشی در مقایسه با شاهد تفاوت معنی‌دار مشاهده شد (05/0 (P

چکیده نایسین متعلق به گروه A لانتی‌بیوتیک‌‏ها بوده و مشهورترین باکتریوسینی است که به‌عنوان نگهدارنده طبیعی در محصولات غذایی مانند شیر و پنیر مورداستفاده قرار می‌‏گیرد. این پپتید بر روی طیف وسیعی از باکتری‌‏های گرم مثبت تأثیر می‏‌گذارد. استفاده از نایسین به‌تنهایی و در ترکیب با سایر روش‌‏های نگهداری مواد غذایی می‌‏تواند روشی مؤثر در حذف باکتری لیستریا مونوسیتوژنز و دیگر عوامل بیماری‌زا در صنایع غذایی باشد. بدین منظور هدف از انجام این مطالعه بررسی اثر نایسین علیه باکتری لیستریا مونوسیتوژنز در سه دما (4، 9 و 14 درجه)، سه pH (5، 6 و 7) و چهار غلظت نمک (0، 1، 2 و 4 درصد) می‏‌باشد. حداقل غلظت مهاری نایسین با استفاده از روش براث میکرودایلوشن موردارزیابی قرار گرفت و به‌منظور بررسی اثر درجه حرارت، pH و غلظت نمک از شاخص DP استفاده شد. حداقل غلظت مهاری نایسین IU/ml320 تعیین گردید. اثر نایسین در دمای 14 درجه در مقایسه با دماهای 4 و 9 درجه بیشتر بود 016/0P<). همچنین خواص ضدلیستریایی نایسین با افزایش غلظت نمک (2 و 4 درصد) افزایش یافت (001/0P<). با توجه به تأثیر pH، در شرایط اسیدی (5=pH) میزان فعالیت نایسین نسبت به سایر pHهای موردمطالعه (6 و 7) بیشتر بود (001/0P<). در بین متغیرهای موردمطالعه بیشترین تأثیر در کاهش تعداد باکتری‏ مربوط به نمک و در مرحله بعد دما، سپس  pH و نایسین بود (001/0P<). نتایج این مطالعه ضرورت استفاده از پارامترهای مختلف را در کنترل مؤثر لیستریا مونوسیتوژنز در کارخانجات صنایع غذایی روشن می‌‏سازد. 

چکیده ترکیبات مشتق‌شده از گیاهان قرن‌ها است که به‎دلیل داشتن فعالیت ضد‌میکروبی استفاده‌های دارویی داشته‌اند. در این تحقیق اثر ضدباکتریایی گیاه دارویی رازک (Humulus lupulus) که جایگاه مهمی در بین داروهای سنتی ایران دارد، روی تعدادی از پاتوژن‌های غذایی موردارزیابی قرار گرفت. بدین منظور مقایسه اثر ضدمیکروبی عصاره آبی رازک و هومولون رازک روی استافیلوکوکوس اورئوس (PTCC1431)، لیستریا مونوسیتوژنز PTCC1298))، انتروباکتر آئروژنز PTCC1221)) و سالمونلا انتریکا (PTCC1298) به‌روش دیسک دیفیوژن و براث میکرودیلوشن انجام گرفت. نتایج نشان داد که باکتری‌های گرم مثبت به هر دو نوع عصاره نسبت به باکتری‌های گرم منفی حساس‌تر بودند. حداقل غلظت مهار‌کنندگی هومولون و عصاره آبی رازک روی استافیلوکوکوس اورئوس به‌ترتیب     039/0 و 625/0 mg/ml بود. بیشترین اثر مهارکنندگی رشد در روش دیسک دیفیوژن روی استافیلوکوکوس اورئوس مشاهده گردید (قطر هاله مهاری  17 میلی‌متر). همچنین مشاهده شد که هومولون رازک در هر دو روش اثر ضدباکتریایی قوی‌تری نسبت به عصاره آبی رازک داشت. لذا عصاره‌های رازک به‌واسطه اثر ضدباکتریایی، می‌توانند در ترکیبات دارویی یا نگهدارنده‌های غذایی مورداستفاده قرار گیرند.